نشان اصلی ایده‌مون: خانه و هلال ماهایده‌مونایده‌های ما، ساختن آینده
خانه›بلاگ› پروژه‌های الکترونیکی
آموزش عملی + تحلیل علمی

فلزیاب دست‌ساز MDS-60
از قطعات پراکنده تا کشف فلز

این بار با هم یک کیت فلزیاب واقعی رو مونتاژ می‌کنیم؛ از خواندن مقاومت‌ها و تشخیص پایه LED گرفته تا فهمیدن اینکه میدان مغناطیسی چطور وجود فلز رو آشکار می‌کنه.

◷ حدود ۱۸ دقیقه مطالعه◈ الکترونیک و فیزیک⚙ سطح: مقدماتی تا متوسط
شروع آموزش و فهرست بخش‌ها
تصویرسازی از یک برد فلزیاب سیم‌پیچ‌دار روی میز کار کنار سکه و ابزارتصویرسازی مفهومی از کیت فلزیاب؛ برای جایگزینی با عکس واقعی پروژه آماده است
MDS-60مدل کیت
۳ تا ۵ ولتتغذیه DC
سیم‌پیچ چاپیروی خود PCB
نور + صداخروجی هشدار
راهنمای مطالعه

توی این مقاله چی یاد می‌گیریم؟

روی هر بخش کلیک کن تا مستقیم به همون قسمت بری.

بخش اول / ۰۱

آموزش مونتاژ کیت فلزیاب

کیت MDS-60 به سیم‌پیچ سیمی جداگانه نیاز نداره؛ حلقه‌های مسی بزرگ روی برد همون سیم‌پیچ جستجو هستند. باید قطعات بخش پایین PCB رو طبق کد چاپ‌شده کنار هر جایگاه نصب کنیم.

نقشه آموزشی و نمادین برد MDS-60 و محل گروهی قطعات در پایین سیم‌پیچ
نمای آموزشی بر اساس شکل اصلی PCB کیت MDS-60؛ برای جای دقیق هر سوراخ و جهت نصب، همیشه چاپ روی PCB خودت ملاکه.
قبل از شروع

هویه، قلع، پایه هویه، مولتی‌متر و سیم‌چین آماده کن. برق رو در زمان لحیم‌کاری قطع نگه دار و در محیط دارای تهویه کار کن. قطعات رو پیش از نصب بر اساس نوشته روی برد دسته‌بندی کن.

قطعات داخل کیت را بشناسیم

اینفوگرافیک تصویری معرفی انواع مقاومت، خازن، ترانزیستور، پتانسیومتر، LED و بازر
معرفی تصویری خانواده قطعات. برخی ارزش‌ها و نمادها روی برد نوشته شده‌اند.
R

مقاومت‌ها

R1 = 200 kΩ، R2 = 2 kΩ و R3 = 470 Ω

جریان و نقطه کار مدار را تنظیم می‌کنند. پلاریته ندارند.
C

خازن سرامیکی

C1, C4 = 104 = 100 nF
C2, C3 = 222 = 2.2 nF

در رفتار نوسانی و فیلترکردن مدار نقش دارند؛ بدون پلاریته.
C5

خازن الکترولیتی

C5 = 100 µF

پلاریته دارد: نوار منفی روی بدنه با علامت منفی مدار منطبق شود.
Q

ترانزیستورها

Q1 = S9018 (NPN)
Q2, Q3 = S9012 (PNP)

Q1 نوسان‌ساز را می‌سازد و Q2/Q3 در خروجی هشدار مشارکت دارند.
VR

پتانسیومتر

VR1 = 100 Ω

برای تنظیم حساسیت/نقطه عملکرد کیت؛ با پیچ‌گوشتی آرام تنظیم شود.
LED

نشانگر LED

LED1، قرمز ۵ میلی‌متری

جهت‌دار است؛ لبه تخت بدنه، سمت کاتد را نشان می‌دهد.
♪

بازر هشدار

SP1

در حضور جسم فلزی، هشدار شنیداری می‌دهد. قطب‌های روی بازر را بررسی کن.
⏻

کلید و تغذیه

SW1 و J1

کلید روشن/خاموش و ترمینال اتصال برق DC با رعایت + و −.
۱

مقاومت‌ها؛ از کوتاه‌ترین قطعات شروع کن

مقاومت‌ها رو با مولتی‌متر یا کد رنگی شناسایی کن؛ R1 = 200 kΩ، R2 = 2 kΩ، R3 = 470 Ω. پایه‌ها رو از سوراخ‌های متناظر عبور بده، از پشت لحیم کن و اضافه پایه‌ها رو کوتاه کن.

اشتباه رایج: ۲۰۰ اهم با ۲۰۰ کیلواهم یکی نیست. 200 kΩ = 200,000 Ω.
۲

خازن‌ها؛ کد 104 و 222 رو اشتباه نگیر

خازن‌های سرامیکی با کد 104 رو در C1/C4 و خازن‌های 222 رو در C2/C3 بگذار. در C5 خازن 100 µF الکترولیتی رو نصب کن و نوار منفی بدنه را با علامت منفی روی برد منطبق کن؛ همون جهتی که قبلاً درباره‌اش صحبت کرده بودیم.

راهنمای جهت نصب خازن الکترولیتی C5 و تطبیق نوار منفی بدنه با علامت منفی روی PCB
خازن الکترولیتی پلاریته دارد؛ نوار بدنه سمت منفی (−) است و باید با پایه منفیِ C5 روی برد یکی شود.
نکته: کد 104 یعنی ۱۰۰٬۰۰۰ پیکوفاراد = ۱۰۰ نانوفاراد؛ 222 یعنی ۲۲۰۰ پیکوفاراد = ۲٫۲ نانوفاراد.
۳

ترانزیستورها و پتانسیومتر تنظیم حساسیت

S9018 رو در جای Q1 و دو S9012 رو در Q2/Q3 جا بزن. جهت سطح تخت قاب ترانزیستورها رو با طرح چاپ‌شده برد تطبیق بده؛ به‌جای حدس‌زدن ترتیب پایه‌ها از روی ظاهر، کد بدنه رو هم چک کن. VR1 رو در محل خودش لحیم کن.

۴

نکته مهم نصب LED؛ لبه تخت کدام طرف است؟

همون نکته‌ای که موقع مونتاژ روی اون شک داشتیم! به دور بدنه LED نگاه کن: یک سمت لبه‌اش تخت شده. این طرف معمولاً کاتد (−) است و باید با قسمت تخت علامت LED1 که روی برد چاپ شده هم‌جهت قرار بگیره.

نمای بزرگ لبه تخت LED و شکل چاپی D مانند روی PCB برای تعیین جهت کاتد
طرف تخت LED را رو‌به‌روی قسمت تخت شکل چاپ‌شده روی برد بگذار؛ پایه کوتاه معمولاً منفی است.
روش دوم کنترل: پایه بلندتر معمولاً آند (+) و کوتاه‌تر کاتد (−) است؛ اگر پایه‌ها قبلاً بریده شده‌اند، از لبه تخت یا حالت تست دیود مولتی‌متر کمک بگیر.
۵

کلید روشن/خاموش، بازر و ترمینال تغذیه

کلید SW1 رو طوری قرار بده که همه پایه‌ها بدون فشار غیرعادی داخل محل خود قرار بگیرن. اگر روی بدنه کلید یک سمتِ مربع‌دار / برجسته می‌بینی، آن را با همان سمتِ مربع‌دارِ چاپ SW1 روی برد منطبق کن. SP1 رو مطابق علامت قطب یا چاپ روی PCB نصب کن. ترمینال J1 رو نیز با دهانه پیچ به سمت مناسب برای اتصال سیم‌ها لحیم کن.

نمای مقایسه‌ای از جهت قرارگیری کلید پاور SW1 و تطبیق سمت مربع‌دار آن با شکل چاپی برد
سمتی از کلید که بخش مربعی یا برجستگی دارد باید با همان سمتِ مربع‌دارِ شکل SW1 روی برد یکی باشد.
۶

لحیم‌کاری تمیز و بازبینی اتصال‌ها

لحیم خوب باید به پایه قطعه و پد مسی بچسبه، نه اینکه تنها به شکل یک گلوله روی پایه قرار بگیره. با نور کافی پشت برد رو از نظر اتصال کوتاه بین پدها و پایه‌های جاافتاده بررسی کن.

مقایسه شکل لحیم مناسب و اتصال سرد نامناسب
لحیم مناسب سطحی هموار دارد و پد و پایه را با هم خیس می‌کند.
۷

اولین روشن‌کردن و تنظیم حساسیت

یک منبع 3–5 V DC با قطبیت صحیح وصل کن؛ مثلاً سه باتری قلمی ۱٫۵ ولتی سری، یعنی 4.5 V. قبل از نزدیک‌کردن فلز، VR1 رو کم‌کم تنظیم کن تا هشدار در فضای آزاد قطع یا به مرز آستانه برسه. بعد یک سکه یا پیچ فلزی رو با فاصله کم به قسمت سیم‌پیچ نزدیک کن و پاسخ LED و بازر رو ببین.

نتیجه واقع‌بینانه: «حداکثر ۶ سانتی‌متر» عدد تبلیغی برخی فروشندگان برای شرایط خاص است، نه تضمین تشخیص هر سکه در هر فاصله. اندازه و جنس هدف و نویز محیط روی برد موثرند.

چک‌لیست عیب‌یابی اگر کیت کار نکرد

بخش دوم / ۰۲

فلزیاب از نظر علمی چطور کار می‌کند؟

این بخش درباره پدیده‌ای به اسم القای الکترومغناطیسی است؛ اما از اون مهم‌تر، بررسی می‌کنیم که در خود MDS-60 چه اتفاقی برای نوسان‌ساز می‌افته.

دیاگرام سه مرحله‌ای میدان مغناطیسی سیم‌پیچ، جریان گردابی داخل فلز و پاسخ نوسان‌ساز
مدل مفهومی: سیم‌پیچ میدان متغیر ایجاد می‌کند؛ فلز روی میدان و بار الکتریکی نوسان‌ساز اثر می‌گذارد.
01

سیم‌پیچ چاپی و میدان مغناطیسی

با عبور جریان متناوب از مسیر مارپیچ مسی روی PCB، میدان مغناطیسی متغیر در اطراف برد تشکیل می‌شه. این میدان با اجسام رسانا یا فرومغناطیس اطراف برهم‌کنش می‌کنه.

02

جریان‌های گردابی در فلز

طبق قانون فاراده، تغییر شار مغناطیسی در جسم رسانا می‌تونه ولتاژ القا کنه. جریان‌های حلقوی حاصل رو جریان‌های گردابی یا Eddy Currents می‌نامیم؛ این جریان‌ها خودشون میدان ثانویه ایجاد می‌کنند.

03

تغییر رفتار نوسان‌ساز

جسم فلزی بار مؤثر سیم‌پیچ رو تغییر می‌ده و می‌تونه دامنه نوسان رو ضعیف یا نوسان رو متوقف کنه. در کیت MDS-60، نوسان‌ساز مبتنی بر Q1 و مدار خروجی Q2/Q3 باعث فعال‌شدن LED و بازر می‌شن.

فرمول‌هایی که پشت دستگاه هستند

قانون القای فاراده
ε = − N (dΦB / dt)

ε ولتاژ القایی، N تعداد دورها و ΦB شار مغناطیسی هستند. علامت منفی جهت مخالفت با تغییر شار (قانون لنز) رو بیان می‌کنه.

فرکانس تشدید ایده‌آل یک مدار LC
f0 = 1 / (2π√(LC))

در مدل ایده‌آل، L اندوکتانس و C ظرفیت خازنی معادل‌اند. این فرمول برای فهم تغییر فرکانس مفیده، اما فرکانس و سازوکار دقیق مدار واقعی MDS-60 رو به‌تنهایی تعیین نمی‌کنه.

حساسیت نسبی مدل LC (در C ثابت)
Δf / f0 ≈ − ½ (ΔL / L)

در یک مدل تشدیدی ساده، تغییر اندوکتانس می‌تونه تغییر نسبی فرکانس ایجاد کنه. بااین‌حال هشدار MDS-60 الزاماً از اندازه‌گیری مستقیم فرکانس به‌دست نمی‌آد؛ افت یا قطع نوسان هم نقش مهمی داره.

چرا طلا، آهن و آلومینیوم پاسخ یکسانی ندارند؟

هدایت الکتریکی، نفوذپذیری مغناطیسی، اندازه، شکل و جهت جسم همگی پاسخ رو تغییر می‌دن. به همین دلیل با یک کیت ساده‌ای که فقط بوق و LED داره نمی‌شه با اطمینان گفت جسم پیدا‌شده طلاست یا نقره.

بخش سوم / ۰۳

کاربردهای فلزیاب؛ از امنیت تا ساختمان

کیت ما نمونه آموزشی یک اصل فیزیکیه؛ دستگاه‌های صنعتی با همین خانواده پدیده‌ها کار می‌کنند، اما حساسیت، استاندارد ایمنی و پردازش سیگنال پیشرفته‌تری دارند.

سه دسته کاربرد تشخیص فلز در کنترل امنیتی، ساختمان و صنعت
سه خانواده کاربرد: کنترل امنیتی، ردیابی اجسام فلزی پنهان و سنجش مجاورت صنعتی.

🛡️ دستگاه‌های بازرسی امنیتی

گیت‌های بازرسی ورودی و فلزیاب‌های دستی برای شناسایی اجسام فلزی همراه افراد و وسایل به‌کار می‌رن. دستگاه واقعی از طراحی میدان، کالیبراسیون و استانداردهای متفاوتی نسبت به این کیت ساده استفاده می‌کنه.

🏠 یافتن فلز پشت دیوار

با آشکارسازی فلز می‌شه در شرایط مناسب به وجود لوله فلزی، میلگرد، پروفیل یا بعضی قطعات پنهان پی برد. سیم‌کشی ظریف مسی الزاماً با این کیت قابل تشخیص نیست و وجود یا نبود هشدار، محل امن سوراخ‌کاری رو تضمین نمی‌کنه.

🏭 صنعت و اتوماسیون

حسگرهای القایی مجاورت حضور قطعه فلزی رو روی خط مونتاژ، شمارش قطعات، کنترل موقعیت و سیستم‌های ایمنی ماشین‌آلات تشخیص می‌دن.

🔎 سرگرمی و آموزش الکترونیک

یافتن پیچ، سکه یا ابزار فلزی در فاصله کم، و مهم‌تر از اون یادگیری عملی مدارهای نوسان‌ساز، لحیم‌کاری، القا و نحوه تنظیم آستانه.

!
هشدار برای سیم‌کشی داخل ساختمان

به فلزیاب آموزشی MDS-60 برای پیدا کردن سیم برق زنده، تأیید امن‌بودن دیوار یا محل حفاری اعتماد نکن. نقشه تأسیسات و تجهیزات حرفه‌ای مناسب لازمه؛ پیش از هر سوراخ‌کاری یا عملیات تأسیساتی هم اصول ایمنی برق، آب و گاز باید رعایت بشه.

بخش چهارم / ۰۴

چطور فلزیاب خودمون رو ارتقا بدیم؟

اگر هدف فقط روشن شدن LED نیست و می‌خوای به عمق بیشتر یا تخمین نوع فلز برسی، باید سخت‌افزار و اندازه‌گیری رو در سطح جدی‌تری طراحی کنی.

مسیر ارتقا از فلزیاب MDS-60 با سیم‌پیچ PCB به سیم‌پیچ و فرانت‌اند جدید و سپس تحلیل سیگنال
ارتقای واقعی معمولاً از تغییر سیم‌پیچ و مدار دریافت شروع می‌شه و به پردازش داده می‌رسه.
ارتقای ۱

تشخیص در عمق بیشتر

سیم‌پیچ بزرگ‌تر می‌تونه برای اهداف فلزی بزرگ‌تر مفید باشه، اما در برابر اجسام کوچک همیشه بهتر نیست. چون سیم‌پیچ MDS-60 بخشی از PCB است، بزرگ‌کردن اون با اتصال ساده سیم معمولاً جواب قابل‌اعتماد نمی‌ده؛ نوسان‌ساز و مدار تطبیق هم باید دوباره طراحی و تنظیم بشن.

  • افزایش قطر سیم‌پیچ با طراحی مجدد مدار
  • پایداری فرکانس/دامنه و کاهش نویز محیط
  • استفاده از مدارهای پیشرفته VLF یا Pulse Induction در طراحی مستقل
ارتقای ۲

تمایز بین آهن، مس، نقره و طلا

برای تفکیک احتمالی فلزها باید فراتر از خروجی بوق و چراغ، پاسخ زمانی، دامنه و اختلاف فاز رو اندازه بگیری. استفاده از چند فرکانس، کانال‌های دریافت دقیق و نمونه‌برداری کنترل‌شده می‌تونه اطلاعات بیشتری فراهم کنه.

  • مدار دریافت/اندازه‌گیری با نویز کم و ADC مناسب
  • استخراج ویژگی‌های فاز، دامنه و وابستگی به فرکانس
  • آزمایش با نمونه‌های فلزی با اندازه و شکل کنترل‌شده
  • طبقه‌بندی آماری و گزارش عدم‌قطعیت
≈
آیا می‌توان مطمئن شد یک جسم حتماً طلاست؟

نه با این کیت و نه صرفاً از روی یک مقدار سیگنال. پاسخ طلا و بعضی فلزها یا آلیاژها هم‌پوشانی داره و اندازه و عمق جسم هم تاثیر می‌ذاره. دستگاه‌های حرفه‌ای معمولاً شناسه احتمالی هدف می‌دن، نه تضمین جنس واقعی.

پروژه بعدی ایده‌مون: فلزیاب هوشمند

می‌تونیم در نسخه بعدی یک نوسان‌ساز قابل‌پایش، نمونه‌برداری از سیگنال و داشبورد نمایش تغییر دامنه/فرکانس طراحی کنیم و داده چند فلز مختلف رو برای یک مدل طبقه‌بندی جمع‌آوری کنیم. این مرحله به طراحی و کالیبراسیون جدید نیاز داره.

بقیه پروژه‌های ایده‌مون ←
جمع‌بندی

از یک کیت کوچک، یک درس بزرگ الکترونیک

از شناسایی مقاومت‌ها و لبه تخت LED تا ساخت میدان مغناطیسی و بررسی پاسخ یک جسم فلزی، پروژه MDS-60 یک تمرین جذاب برای پیوند دادن ساخت عملی با فیزیکه. برای ارتقای جدی عمق یا تفکیک فلز، قدم بعدی اندازه‌گیری دقیق‌تر و طراحی دوباره سامانه‌ست.

منابع و مطالعه بیشتر

شکل‌های این مقاله بر اساس چیدمان و نشانه‌های اصلی خودِ کیت MDS-60 برای آموزش بازطراحی شده‌اند و جایگزین عکس واقعی برد و نقشه شماتیک سازنده نیستند. اطلاعات فنی با توجه به نسخه رایج MDS-60 نوشته شده؛ در صورت تفاوت کیت، نوشته روی PCB و مشخصات قطعات خودت اولویت دارد.